Die AfriForum Instituut vir Federalisme verstaan federalisme hoofsaaklik in die Gereformeerde Christelike sin soos dit eers uitdruklik uiteengesit is deur Johannes Althusius, en later aangevul is deur Herman Dooyeweerd.

Hierdie Reformatoriese federalisme hou vol dat openbare gesag van onder saamgestel behoort te word, deur verbond onder werklike gemeenskappe, soos Althusius geargumenteer het. Openbare gesag behoort ook tot sy eie sfeer beperk te word, sodat dit nie die werklike gesag van die familie, kerk, skool, of onderneming – breedweg, die gemeenskap – absorbeer nie, of die vryheid van die individu bedreig nie, soos Dooyeweerd geargumenteer het. Federalisme, in hierdie siening, is nie bloot ’n territoriale verdeling van magte binne die formele apparaat van die staat nie, maar ’n verdediging van elke regmatige gesag teen die aanspraak dat een sentrale gesag voldoende is.

Hierdie voorkeur vir die Duits en Nederlands Gereformeerde denkers verwerp nie die Amerikaanse federalisme van James Madison nie, waaruit die Instituut ook vrylik put. Madison het getoon hoe openbare gesag onder regeringsvlakke verdeel kan word sodat die sentrum nie die samestellende dele kan absorbeer nie. Althusius vul Madison se denke aan met insigte oor die van-onder-na-bo konstitusie van die gemenebes self, deur konsensuele assosiasie eerder as deur ‘n ontwerp wat van bo af opgelê word.

Die Instituut beskryf die praktyk van hierdie federalisme as gemeenskapsfederalisme. Dit is die werk wat die Solidariteit Beweging en AfriForum, sy burgerregtegroep, in Suid-Afrika sedert die vroeë 2000’s beoefen: die opbou van werklike gemeenskapsgesag wat sy eie verantwoordelikhede kan dra, eerder as ’n herrangskikking van magte binne die eenvoudige logika van die staat.

“Federalisme is deel van ons DNS. En met dit wat ons reeds doen, is ons besig om dit van onder af te bou.”
– Kallie Kriel, Uitvoerende Hoof: AfriForum

Dit beteken nie dat die konstitusionele federalisme van die staat irrelevant is vir die werk van die Instituut nie. Die Suid-Afrikaanse staat is, volgens formele grondwetlike ontwerp, ’n federale republiek. Hierdie formele federalisme is die voorwaarde waardeur subsentrale regeringsvlakke oorspronklike grondwetlike gesag het, eerder as slegs gedelegeerde gesag vanaf die sentrum. Dit is ’n belangrike manifestering van federalisme wat die Instituut bestudeer, veral in die konteks van wydverspreide sentralisering en unitaristiese staatsbestuur.